Behandelen of handelen: gelijk aan psychiater en filosoof?

Zelf handelen of laten behandelen?

geactualiseerd: 21 oktober 2019

Dit artikel gaat over de dunne scheidslijn tussen handelen of behandelen. Zelf handelen of laten behandelen om precies te zijn.
Maar eerst even een klein uitstapje.

Gister meende ik mijn overleden moeder gehoord te hebben, met wie ik een innige band had. Hebben we allemaal niet eens gedacht een oude vlam in de menigte gezien te hebben? Een vriend vertelde vorige week dat hij de wereld niet nodig heeft; hij kan prima zonder de medemens en de hem omringende maatschappij. Zolang hij zijn uitkering maar ontvangt.
En o, wat fietst die oudere dame toch snel naar huis om de duisternis voor te zijn. Terwijl de jonge vrouw liever niet die donkere tunnel in fietst, uit vrees dat haar lichamelijke integriteit wordt aangetast.

Maar wat is waar? Wat ik hierboven schreef is in de waarneming van de persoon echt waar. Voor die persoon is het de werkelijkheid. Vervolgens is handelen vanuit die waarneming de logische reactie.
Terecht of onterecht, we verliezen allemaal weleens het zicht op de werkelijkheid, vaker dan we denken! De grens tussen normaal en niet-normaal is best lastig te ervaren, alleen al omdat eenieder de dingen op zijn eigen manier waarneemt. Daarmee is de grens tussen behandelen en handelen niet altijd even scherp, zo zal blijken.

Contact met de werkelijkheid

Een heel belangrijk onderdeel van normaal functioneren is het vermogen om onderscheid te maken tussen gedachten en waarneming die uit onze geest voorkomen en de prikkels die ons van buiten onszelf bereiken. Dat toetsen doen we doorlopend. Sterker nog, in ons bewuste leven proberen we door ons handelen zoveel mogelijk grip te houden op de werkelijkheid. Alleen wanneer we dromen of onder invloed zijn, hebben die grip verloren.

in onze dromen verliezen we de werkelijkheid

Het kan gebeuren dat iemand overdag dingen ziet die een ander niet ziet, of dingen hoort die een ander niet hoort. Je bent er van overtuigd achtervolgd te worden.
Een mens heeft dan het contact met de werkelijkheid verloren, leeft in zijn of haar eigen wereld. Op het moment dat een psychiater het voorgaande als een ziekte vaststelt, hoort dat tot een psychose en kan de medicus het behandelen starten.

Verschil tussen psychiater en filosoof

Opvallend is dat een psychiater in zijn praktijk met dezelfde vragen geconfronteerd wordt als de filosoof. Het zijn levensvragen als: wie ben ik, wat wil ik, waarom ben ik hier? Hoe kan ik goed leven, ben ik wel echt vrij en wat is waar? Filosofie en psychiatrie delen een gemeenschappelijke interesse in de mens, zijn essentie en zijn fundamenteel tekort.
Er is echter ook een groot verschil tussen beide.
Een psychiater benadert het probleem dat een mens heeft vanuit een ziekte en start als medicus met behandelen. Protocollen schrijven therapie en medicatie voor.
Behandelen in de praktische filosofie bestaat uit zelf handelen. Daar ligt de focus van de kwestie op de mens, die met een probleem kampt waar hij van af wil. Om er van af te willen zal hij wel zelf aan de slag moeten. Daarin ligt het zelf handelen.

Jules Tielens, psychiater die zijn eigen psychosecentrum in Amsterdam oprichtte, nu werkzaam bij Bij Bram, is van mening dat mensen die aan psychoses lijden muziek moeten maken, praten, of yoga beoefenen. Naast reguliere medische zorg niet alleen behandelen, maar ook handelen.
Hij stelt ze vragen als: ‘Wie ben jij, wat verwacht je van het leven, wat is voor jou de zin van het leven? Vragen die jij en ik hebben, of je pillen slikt of niet.
Terwijl ik dit schrijf, weet ik dat ik me op glad ijs begeef. Wat mag ik van de lezer verwachten als ik schrijf over ‘mensen die aan psychoses lijden?’ Het gaat blijkbaar niet over jou of mij, maar over die ander. En die ander lijdt ook nog eens. Door slechts te schrijven welke beperking een ander heeft, leg ik de nadruk op de ander die ziek is. En met het label van ziekte laat je je behandelen door een arts, toch?

Video: medicus spreekt over protocol zorg

Alternatief voor de reguliere behandeling

man-gezicht-in-handen-behandelen-handelen

Handen voor het gezicht en toch nog zien?

De bekende psychiater Bram Bakker is altijd open geweest over zijn depressie. Hij koos ervoor zich niet te laten behandelen. De remedie bestond voor deze psychiater dus niet uit therapie of pillen. Wel zegt hij baat te hebben bij een wijs persoon die hem lastige vragen stelt. Als een psychiater meldt dat hij baat heeft bij goede vragen stellen die er toe doen in ieders leven, dan raakt hij dichter bij onze uitdagingen dan wanneer hij pillen voorschrijft. Hij kiest daarmee voor een alternatief voor de reguliere behandeling.

De vragensteller komt daarmee in de buurt van waar de schoen écht wringt. Laat dat nou precies zijn waar het in dé Filosofische Praktijk om draait? Zodat de schoen ophoudt te wringen. Beter worden, maar dan zonder pillen! Handelen dus in plaats van behandelen…

Tip: kijk ook eens Hoe normaal ben jij? Psychiater en filosoof Damiaan Denys geeft zijn prikkelende kijk op wat normaal eigenlijk is.