Vooronderstellingen: Grip op de geheime kracht!

Onvoorstelbaar hoe vaak we geconfronteerd worden met vooronderstellingen! Bijna geen zin die we gebruiken is zonder een overtuiging over we als waar beschouwen. Fantastisch, omdat we bekend zijnde zaken niet meer hoeven uit te leggen. Maar tegelijkertijd nemen we aan dat we weten hoe de werkelijkheid in elkaar zit. Terwijl bij doorvragen de ander toch écht iets anders blijkt te bedoelen!

Een voorbeeld van vooronderstellingen

Check de sterke voorbeelden van het gebruik van vooronderstellingen die ik laat zien in het filmpje over Speakers Corner. 
In het idyllische Hyde Park in Londen proberen de sprekers hun toehoorders te overtuigen van de juistheid van hun argumenten. Terwijl ze feitelijk gebaseerd blijken op hun eigen overtuigingen. In het filmpje proberen de spreker hun toehoorders te overtuigen van de waarheid. De vooronderstelling betekent eigenlijk dat het hun waarheid is.
En omdat we geneigd zijn wat de ander zegt als waar te zien, krijgen we een onjuist of onvolledig beeld van wat de ander werkelijk bedoelt.
De enorme kracht van vooronderstellingen? Het overkomt ieder mens dagelijks!

Voorbeelden te over in: Speakers Corner en de kracht van vooronderstellingen (video)

inhoud

De sprekers in het filmpje uiten vrij sterke overtuigingen over maatschappij, vaccinatie en religie. Dat is prettig voor hen, want het biedt hen structuur. En daarmee zekerheid.
Het geeft ze onderwerpen voor een gesprek met andere mensen en het geeft zeer waarschijnlijk betekenis aan hun leven. De sprekers maken er een nuttige tijdsbesteding van. Het lijkt erop dat ze door mensen te overtuigen ze een krachtiger vuist kunnen maken voor wat ze voor zichzelf als een goede zaak beschouwen.
Het mooie van het filmpje is dat het heel helder laat zien hoe gedachten zich kunnen transformeren in sterke overtuigingen die de sprekers uiten als vooronderstellingen. Als toehoorder is het lastig te ontkomen aan de invloed van de spreker. Natuurlijk heeft hij de mogelijkheid om te reageren, zijn mening te formuleren of die te herzien. Maar de toehoorder ontkomt niet aan de invloed door de aannames van een spreker. Precies zoals dat continue in ons dagelijks leven gebeurt. Ongemerkt.

English version Speakers Corner and the power of presuppositions down below

De perceptie over de femme fatale

Nog een pittig voorbeeld!
“Mijn vriendin is een femme fatale, je kent het type wel”.
In de dagelijkse praktijk zijn we geneigd de stelling te bevestigen. Niet snel zal iemand reageren met ‘ik weet het niet’. Maak van de uitspraak van mijn klant een vraag (Wat is een femme fatale?) en 10 mensen beantwoorden die vraag met 10 verschillende antwoorden.
In de filosofische praktijk hebben we gelukkig de mogelijkheid te onderzoeken wat mijn klant feitelijk zegt. Dat zijn de volgende feiten:

1. Hij heeft een vriendin, die hij als de zijne beschouwt
2. Die vriendin heeft specifieke eigenschappen, die ik zou behoren te kennen.
3. Hij kwalificeert zijn vriendin als een bepaald type vrouw

Nu kunnen we de definitie van femme fatale opzoeken. Maar met het doen van de uitspraak geeft de klant een interpretatie van de definitie. 
Waarover hij werkelijk spreekt is over zijn relatie. Hoe hij zijn vriendin ervaart. Zijn denkbeeld over haar.
Het zou zo maar kunnen dat het in een willekeurige ander niet opkomt dezelfde vrouw als femme fatale te zien!  

femme-fatale-vooronderstelling
Femme fatale, een voorbeeld?

De waarheid verbergt zich achter de onjuiste stelling die je voor waar houdt.

De vooronderstelling

De Januskop

De betekenis van een vooronderstelling is dat we aannemen dat wat iemand vooronderstelt ook waar is. Het wordt als grondslag voor een redenering ingezet. Feitelijk weten we niet of dat correct is. Sterker nog, we vragen het ons niet af op het moment dat zo’n opvatting geuit wordt. We lopen dus het ernstige risico dat we onjuiste gedachtes als waar beschouwen. Gelukkig is daar een remedie voor, zoals verderop zal blijken.
Een dergelijke stelling is als een Januskop: één hoofd met twee verschillende gezichten. Gezichten die diverse – vaak tegengestelde – eigenschappen of karakteristieken heeft.
Het voordeel dat de vooronderstelling ons oplevert is tegelijkertijd een nadeel.

Conflict vermijden

Immers, de duidelijkheid die geschapen wordt is mogelijk niet juist. En dat betwijfelen, is twijfelen aan de persoon die het zegt. We maken daarmee een onderwerp tot iets persoonlijks. Omdat dat potentieel tot conflicten leidt, zijn we daar terughoudend in. Met als risico: we bedoelen beide iets anders, maar hebben dat niet door!
Uit de filosofische praktijk blijkt mij dat twee mensen vrijwel nooit exact dezelfde opvatting hebben over iets of iemand. Dat wat iemand dwars zit, verbergt zich achter de vooronderstelling en wil of kan degene die de uitspraak doet vaak niet bespreken.

Onderzoek de vooronderstelling om te weten hoe het werkt! 

Met het onderzoeken van vooronderstellingen wordt de ware identiteit van waar de schoen wringt, onthult. Dit is de achilleshiel die inzicht geeft in wat iemand als probleem ervaart. Het leidt tot de kern van iemands probleem en dat is precies waarin de oplossing schuilt.
In dit geval: kennis is macht. Als je weet hoe het werkt, dan kun je herkennen hoe en op welk moment het bij jou werkt. En dan kun je wat je vooronderstelt voor jou laten werken!
Over dat onderzoek vertel ik je verderop.

Het karakter

  • Iemand doet dergelijke uitspraken om op een indirecte manier zijn of haar overtuigingen te ventileren. Dit gebeurt niet perse bewust.
  • Het prettige van vooronderstellingen is dat we het resultaat ervan kunnen voorspellen. Ze zijn dus resultaatgericht. Zonder het bewust te weten of te doen, kunnen we doorgaans erop vertrouwen dat de stelling zichzelf elke keer herbevestigt. Zolang het verwachte resultaat geleverd wordt, worden we bij elk hernieuwd gebruik ervan, bevestigd in de juistheid van ons idee. Herbevestiging behoudt de vicieuze cirkel. 
  • We worden niet geprikkeld om bij toekomstige beslissingen van ons vooringenomen mening af te wijken, als de onjuistheid ervan niet aan het licht komt. Daardoor blijft de waarheid verborgen. Hierin schuilt ook de hardnekkigheid van het niet onderkennen wat en hoe ons iets dwars zit.
  • Het belangrijkste signaal is de weerstand die het bij ons oproept. Of de last die je ervan hebt.

De geheime kracht

Ik schreef in het begin al over de kracht die dergelijke aannames in zich hebben. Dan nu waarom ze ons ontgaan en ze daardoor een geheime kracht herbergen:  

  • Ze zijn bekend klinkende aannames, waardoor de weerstand tegen de boodschap vermindert. Ze kunnen dus ook doelbewust worden ingezet.
  • Ze zijn veelal verborgen. We nemen ze niet waar om welke reden dan ook. Of ze worden opzettelijk genegeerd omdat het ons niet past.
  • Ze worden algemeen aanvaard. Bijvoorbeeld: “We werken al 40 jaar op deze manier en dat is altijd goed gegaan. Dus we hebben geen reden om het nu te gaan veranderen”. “Ik rijd mijn hele leven lang auto en daar hoort het geluid van een ronkende motor bij, dus voor mij geen elektrische auto”.
  • Komen alleen aan het licht in gesprek met de ander die het weet op te merken én de moed heeft ze te ventileren aan degene die ze uitspreekt. En altijd, werkelijk altijd deelt de gesprekspartner iets van de denkbeelden van de ander. Als goede vriend biedt je dan troost omdat het je zelf raakt. De praktisch filosoof biedt toegevoegde waarde door zich te beperken tot aandacht voor het denkproces van zijn klant. En te focussen op correcte denkbeelden.

De betekenis

Intussen wordt de betekenis van vooronderstelling duidelijk. De vooronderstelling is te herkennen in een aanname die aannemelijk klinkt, maar waarvan je kunt voelen dat die niet helemaal klopt.
Een vooronderstelling is een denkbeeld of aanname die vooraf als vaststaand wordt aangenomen en vervolgens als basis wordt gebruikt in de redenering die volgt. In de filosofie is waarheid een hoog streven. We zouden altijd moeten proberen de waarheid te achterhalen. 
Dit betekent dat je bij degene die een  vooronderstelling uit, het beste kunt checken wat hij precies bedoelt. Zodat je de ware betekenis voor die persoon te weten komt. Dat vraagt om de filosofische denk- en handelwijze die ik binnen Denk-Wijzer hanteer. 

Je beeld van collega of lief klopt niet

Als toeschouwer op Speakers Corner kun je zo weglopen.
In dialoog met de werkgever of je partner zou dat nooit zonder consequenties zijn. Het is juist in een dergelijke, meer intensievere, relatie dat je je eigen ideeën of die van de ander niet precies weet. Omdat je meer geneigd bent je gesprekspartner op zijn of haar woord te geloven. Zou je dat niet doen, dan loop je het gevaar dat het ten koste van je relatie gaat.

Aangezien die prijs soms te hoog is, ga je uit van wat je denkt te horen en maak je mogelijk keuzes op onjuiste gronden, of zelfs op basis van onwaarheden. Je beeld over je collega of zelfs je lief klopt daardoor vaak niet. Dit gebeurt doorlopend. Vaak met grote consequenties! Gelukkig ken je nu het geheim achter de stelling. En kun je er iets aan doen! 

speakers-corner-dame-vooronderstelling
Dame is heel stellig haar in Hyde Park's Speakers Corner...

Aha-Erlebnis als beloning!

Dat vooronderstellingen onze wereld zekerheden bieden over hoe de wereld in elkaar zit, blijkt als je aan zo’n aanname gaat rommelen. Het proces van onderzoeken naar de ware aard van de vooronderstelling maakt de bezitter ervan altijd zenuwachtig. Het voelt als zagen aan de poten van de stoel waar de bezitter van zijn ideeën op zit. En dat voelt niet fijn. In het gesprek inbrengen van vragen die zouden kunnen leiden tot een herwaardering van iemands opvattingen nodigt uit tot introspectie dat heel veel oplevert.

Een hoogtepunt wordt bereikt als het resultaat leidt tot een aha-Erlebnis, ook aha-beleving of aha-moment genoemd. Het is een ervaring die iemand plotseling als het ware overkomt op het moment dat hij ineens een oplossing ziet voor wat een een onoplosbaar probleem leek. Dit veroorzaakt een euforisch gevoel en intense emoties oplevert. Het moment dat iemand in alle uiteinden van het lichaam het leven voelt sprankelen. En niet kortstondig, maar duurzaam. Het geheim ontrafeld! Een dergelijke aha-Erlebnis overkomt ook de klant die ineens alle ontbrekende puzzelstukjes op zijn plek ziet vallen als hij in contact komt met zijn eigen wijsheid. Een ervaring die ik iedereen toewens!

Resultaten van het doorzien van vooronderstellingen

Ik pleit hier niet voor het elimineren van de aanname die we voor waar houden, alhoewel dat misschien zo lijkt. Dit laatste is trouwens ook een vooronderstelling, maar dat terzijde;). Het is mijn bedoeling de vanzelfsprekendheid waarmee we menen te begrijpen wat iemand zegt, aan het licht komt. Als we beter weten wat iemand werkelijk bedoelt, dan kan zich de poort naar de eigen wijsheid openen.
En daar is het in de filosofische praktijk nou exact om te doen: door het aangaan van een dialoog ophelderen van opvattingen waarbij de waarheid zich aan de klant openbaart.
Welke waarheid dan ook.
Wat levert het zoal op? Onder andere:

  • Je begrijpt jezelf beter
  • Je begrijpt de ander beter
  • Je communicatie met de ander verloopt effectiever
  • Je persoonlijke ontwikkeling is integraal voelbaar

Grip krijgen op je eigen vooronderstellingen?

Je hebt nu gezien en gelezen hoe ingrijpend aannames niet ter discussie gesteld worden en waarom het uiterst discutabel is of ze wel waar zijn. En daarmee een grote impact hebben op je leven. 

Wil jij je eigen persoonlijke ontwikkeling een boost geven? Grip krijgen op  je eigen ideeën, gedachten of opvattingen? Ontdek ze en ga voor een beter leven!

Boek daarom nu je eigen gratis en vrijblijvende ontdekkingssessie!

Speakers Corner and the power of presuppositions
(english version)

Deel dit stuk:

Share on facebook
Delen via Facebook
Share on twitter
Delen via Twitter
Share on whatsapp
Delen via WhatsApp
Share on linkedin
Delen via LinkedIn
Share on email
Delen via Email

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Word zelf wijzer met Denk-Wijzer!

Plan nu online je afspraak!

Word zelf wijzer met Denk-Wijzer!

Plan nu online je afspraak!

Word zelf wijzer met Denk-Wijzer!

Plan nu online je afspraak!

Gratis download

5 praktisch filosofische inzichten voor een wijzer (beter) leven!

Denk-Wijzer, de Filosofische Praktijk