De geheime kracht van jouw vooronderstellingen

geactualiseerd: 9 oktober 2019

Vooronderstellingen, een paar voorbeelden:
“Ten eerste…”. Wat suggereert dat er na het eerste nog iets moet gaan volgen. Je weet dus direct dat het niet bij één ding blijft.
“Die eigenschap heb je van je vader”. Hiermee wordt jou een eigenschap toebedeeld die je van je vader zou hebben. Maar is dat is wel vanuit de visie van degene die dat tegen jou zegt.
“Vrouw of man?”. Wat een keuze voor het één óf het andere betekent. Terwijl, meisje, kind of genderneutraal ook een keuze zou kunnen zijn.
“Ben je hard aan het werk?” veronderstelt dat je aan het werk bent. Blijft alleen de vraag over hoe hard je dat doet.

Een antwoord blijkt niet duurzaam, als de vraag terugkomt

Een vooronderstelling van de eerste orde:
“Als we het antwoord op onze vraag hebben, dan denken we: alles komt goed”.
Als we het antwoord op onze vraag hebben, menen we dat alles goed komt. Een antwoord blijkt niet duurzaam, als de vraag terugkomt. En dat is te wijten aan de vooronderstelling dat het antwoord de oplossing zou bieden.
Het doel van dit artikel is te laten zien dat de poort naar de eigen wijsheid pas opent als we het geheim kennen dat achter onze vooronderstellingen schuilgaat. Het beïnvloedt continue hoe we denken, doen en voelen.
Tegelijkertijd is het ook ontzettend waardevol, want het opent de deur naar wat je dwars zit! Hoe dat werkt, weet je als je verder leest.
Maar eerst: wat is nu eigenlijk een vooronderstelling? En wat is er zo geheim aan?

Wat is een vooronderstelling?

Het gebruik van vooronderstellingen is zo vanzelfsprekend dat we ons niet snel afvragen wat het eigenlijk is of betekent.
We gebruiken de vooronderstelling heel vaak. Er gaat bijna geen zin voorbij waarin we die niet gebruiken. Het is daarom wonderlijk dat we zo weinig bewust zijn van het gigantische effect van zulke opvattingen op ons leven. En daarin schuilt juist het merkwaardige: het is net als de vis die als laatste het water ontdekt waarin die zwemt.

Een vooronderstelling is een aanname die als waar wordt beschouwd. En daarmee niet ter discussie staat.
Vaak wordt de vooronderstelling met de veronderstelling verwart…Een veronderstelling is een verborgen aanname die mogelijk nog ter discussie staat. Als je iets veronderstelt houd je bij voorbaat de mogelijkheid open dan het niet juist is. Het nodigt anderen uit daar op te reageren met hun eigen opvattingen. Dit dus in tegenstelling met de vooronderstelling.
Waar we niet zonder kunnen. Immers, we zouden anders elke keer opnieuw moeten uitleggen wat we precies bedoelen. Het grote voordeel van een vooringenomen gedachte is dat het ons bestaan structureert. Het geeft ons zekerheid en veiligheid en dat vinden we doorgaans prettig. Maar de zekerheid die we eraan ontlenen is in werkelijkheid veel kleiner, en daardoor kunnen we ook niet zo goed met, zo zal verderop blijken.

De perceptie over de femme fatale

femme-fatale-vooronderstellingen

Is dit het beeld van een femme fatale?

Neem de volgende uitspraak van een klant :
“Mijn vriendin is een femme fatale, je kent het type wel”.
In de dagelijkse praktijk zullen velen reageren dat we ons een beeld kunnen vormen wat voor type vrouw deze vriendin dan wel is.
In de filosofische praktijk hebben we gelukkig de mogelijkheid te onderzoeken wat mijn klant feitelijk zegt. Dat is namelijk het volgende:

1. Hij heeft een vriendin, die hij als de zijne beschouwt
2. Die vriendin heeft specifieke eigenschappen, die ik zou behoren te kennen.
3. Hij kwalificeert zijn vriendin als een bepaald type vrouw.

Het is maar de vraag of zijn vriendin werkelijk een femme fatale is. Tevens is het de vraag of zijn vriendin dit type vrouw uitsluitend is. De uitspraak over de femme fatale zegt dus veel over de perceptie van mijn klant. Dus over hoe hij haar ziet en ervaart. Dat betekent helemaal niet dat zijn vriendin aan alle kenmerken van een femme fatale voldoet.

Het is van belang te ontdekken wat er exact met een bepaalde uitspraak bedoeld wordt. De typering van deze klant roept vragen op die iets kunnen zeggen over waarom hij een femme fatale als vriendin heeft. Ook belangrijk is het om te onderzoeken welke betekenis femme fatale voor hem heeft. Misschien roept het bij mijn klant gevoelens op van spanning, opwinding of boezemt het hem juist angst in? Het is allemaal afhankelijk van zijn eigen perceptie.
En als kwinkslag: als de femme fatale bestaat, bestaat er dan ook een homme fatal? Of een ander levend wezen waar we fataal aan toe kunnen voegen…?

Speakers Corner: beïnvloeding door sterke overtuigingen

Speakers Corner en de kracht van vooronderstellingen (video)

Heel sterke voorbeelden van het gebruik van hypotheses laat ik zien in het filmpje over Speakers Corner. In het idyllische Hyde Park in Londen proberen de sprekers hun toehoorders te overtuigen van de juistheid van hun argumenten, die feitelijk gebaseerd op hun overtuigingen. Ik leg in het filmpje uit hoe de toehoorder voor de gek wordt gehouden. Zonder het door te hebben. Dat is de kracht van vooronderstellingen!

De sprekers in het filmpje uiten vrij sterke overtuigingen, over maatschappij, gezondheid en religie. Dat is prettig voor hen, want het biedt hen zekerheid. Het geeft ze onderwerpen voor gesprek met andere mensen en het geeft zeer waarschijnlijk betekenis aan hun leven. De sprekers maken er een nuttige tijdsbesteding van waarbij het erop lijkt dat ze door mensen te overtuigen ze een krachtiger vuist kunnen maken voor datgene wat ze zelf als een goede zaak beschouwen.
Het mooie van het filmpje is dat het heel helder laat zien hoe gedachten zich kunnen transformeren in sterke overtuigingen die de sprekers uiten als vooronderstellingen. En de toehoorder heeft de mogelijkheid te reageren, zijn mening te formuleren of die te herzien. De toehoorder wordt aldus beïnvloed door de aannames van een spreker. Precies zoals dat continue in ons dagelijks leven gebeurt.

English version Speakers Corner and the power of presuppositions down below

De Januskop van de vooronderstelling

Het nadeel van een vooronderstelling is dat we er vanuit gaan dat wat iemand zegt ook waar is, terwijl we niet weten of dat zo is. Sterker nog, we vragen het ons niet af op het moment dat zo’n opvatting geuit wordt. We lopen dus het ernstige risico dat we onjuiste gedachtes als waar beschouwen. Gelukkig is daar een remedie voor, zoals verderop zal blijken.
Een dergelijke stelling is als een Januskop: één hoofd met twee verschillende gezichten. Gezichten die diverse – vaak tegengestelde – eigenschappen of karakteristieken heeft.
Het voordeel dat de stelling ons oplevert is tegelijkertijd een nadeel.

Want, als we aannemen dat iemand een juiste uitspraak doet, spaart ons dat een hoop tijd en energie. Maar als we menen dat iemand iets bedoelt, zonder dat we weten wat de ander werkelijk bedoelt, dan weten we minimaal niet zeker of we allebei hetzelfde interpreteren. Of erger: we bedoelen beide iets anders, maar hebben dat niet door!
Uit de filosofische praktijk blijkt mij dat twee mensen vrijwel nooit exact dezelfde opvatting hebben over iets of iemand. Dat wat iemand dwars zit, verbergt zich achter de vooronderstelling en wil degene die de uitspraak doet juist niet bespreken. Met het onderzoeken van vooronderstellingen wordt de ware identiteit van waar de schoen wringt, onthult. Dit is de achilleshiel die inzicht geeft in wat iemand als probleem ervaart. Het leidt tot de kern van iemands probleem en dat is precies waarin de oplossing schuilt.
In dit geval: kennis is macht. Als je weet hoe het werkt, dan kun je herkennen hoe en op welk moment het bij jou werkt. En dan kun je wat je vooronderstelt voor jou laten werken!

Lasten en lusten van de vooronderstellingen:

  • Iemand doet dergelijke uitspraken om op een indirecte manier zijn of haar overtuigingen te ventileren. Dit gebeurt niet perse bewust.
  • Het prettige van vooronderstellingen is dat we het resultaat ervan kunnen voorspellen. Ze zijn dus resultaatgericht. Zonder het bewust te weten of te doen, kunnen we doorgaans erop vertrouwen dat de stelling zichzelf elke keer herbevestigt. Doordat het verwachte resultaat geleverd wordt, worden we bij elk hernieuwd gebruik ervan, bevestigd in de juistheid van ons idee.
  • We worden niet geprikkeld om bij toekomstige beslissingen van ons vooringenomen mening af te wijken, als de onjuistheid ervan niet aan het licht komt. Daardoor blijft de waarheid verborgen. Hierin schuilt ook de hardnekkigheid van het niet onderkennen wat en hoe ons iets dwars zit.
  • Het belangrijkste signaal is de weerstand die het bij ons oproept. Of de last die je ervan hebt.

Het geheim van vooronderstellingen:

  • Zijn in aannames verpakt, waardoor de weerstand tegen de boodschap vermindert. Ze kunnen dus ook doelbewust worden ingezet.
  • Zijn veelal verborgen. We nemen ze niet waar om welke reden dan ook. Of ze worden opzettelijk genegeerd omdat het ons niet past.
  • Worden algemeen aanvaard. Bijvoorbeeld: “We werken al 40 jaar op deze manier en dat is altijd goed gegaan. Dus we hebben geen reden om het nu te gaan veranderen”. “Ik rijd mijn hele leven lang auto en zou het geluid van de ronkende motor niet kunnen missen, dus voor mij geen elektrische auto”.
  • Komen alleen aan het licht in gesprek met de ander die het weet op te merken én de moed heeft ze te ventileren aan degene die ze uitspreekt. En altijd, werkelijk altijd deelt de gesprekspartner iets van de denkbeelden van de ander. Als goede vriend biedt je dan troost omdat het je zelf raakt. De praktisch filosoof biedt toegevoegde waarde door zich te beperken tot aandacht voor het denkproces van zijn klant. En te focussen op correcte denkbeelden.

De vooronderstelling die je niet herkent bij je partner

Als toeschouwer op Speakers Corner kun je zo weglopen. In dialoog met de werkgever of je partner zou dat nooit zonder consequenties zijn. Het is juist in een dergelijke, meer intensieve, relatie dat je je eigen ideeën of die van de ander niet herkent. In een intensievere relatie ben je meer geneigd je gesprekspartner op zijn woord te vertrouwen. Zou je dat niet doen, dan loop je het gevaar dat het ten koste van je relatie gaat. Aangezien die prijs soms te hoog is, ga je uit van wat je denkt te horen en maak je keuzes op onjuiste gronden, of zelfs op basis van onwaarheden. Vaak met grote consequenties! Gelukkig ken je nu het geheim achter de stelling. En kun je er iets aan doen!

Onderzoek leidt tot aha-Erlebnis

speakers-corner-vooronderstellingen

Een dame die vooronderstelt.

Dat vooronderstellingen onze wereld zekerheden bieden over hoe de wereld in elkaar zit, blijkt als je zo’n aanname gaat rommelen. Het proces van onderzoeken naar de ware aard van de vooronderstelling maakt de bezitter ervan altijd zenuwachtig. Het voelt als zagen aan de poten van de stoel waar de bezitter van zijn ideeën op zit. En dat voelt niet fijn. Het in het gesprek inbrengen van vragen die zouden kunnen leiden tot een herwaardering van iemands opvattingen nodigt uit tot introspectie da wel heel veel oplevert. Een hoogtepunt wordt bereikt als het resultaat leidt tot een aha-Erlebnis. Een ervaring die iemand omarmt en intense emoties oplevert. Het moment dat iemand in alle uiteinden van het lichaam het leven voelt sprankelen. En niet kortstondig, maar duurzaam. Het geheim ontrafeld!

Loslaten van vooronderstellingen

Ik pleit hier niet voor het elimineren van de aanname die we voor waar houden, alhoewel dat misschien zo lijkt. Dit laatste is trouwens ook een vooronderstelling, maar dat terzijde;). Het is mijn bedoeling de vanzelfsprekendheid waarmee we menen te begrijpen wat iemand zegt, aan het licht komt. Als we beter weten wat iemand werkelijk bedoelt, dan kan zich de poort naar de eigen wijsheid openen.
En daar is het in de filosofische praktijk nou exact om te doen: door het aangaan van een dialoog ophelderen van opvattingen waarbij de waarheid zich aan de klant openbaart.
Welke waarheid dan ook.
Wat levert het zoal op? Onder andere:

• Je begrijpt jezelf beter
• Je begrijpt de ander beter

Benieuwd naar je eigen ideeën, gedachten of opvattingen?

Boek nu je eigen gratis en vrijblijvende kennismakingsgesprek!

Speakers Corner and the power of presuppositions
0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.