Handen vol passie en liefde vormen hart in de zon

Passie en muziek, Rot of transcendent?

update: 10/04/2020

video: Mattheus Passie: Bach hertaald door Jan Rot. Goddelijk of geniaal?

Passie leidt tot boosheid

Als er ergens verschil van inzicht over bestaat, dan is het wel over onze overtuigingen. Neem de commotie over het lesbische stel dat geïntroduceerd is in de Donald Duck. De uiteenlopende meningen over het klimaat. In hoeverre onze overheid voldoende doet aan de veiligheid van jou en mij.
In filmpje over de hertaalde passie zag voortkomt ui Bach’s Matthäus Passion. Graag laat ik met onderstaand filmpje zien  wat velen beschouwen als een voorbeeld van wat dicht bij het origineel zou komen.

Fimpje Matthäus Passion in het Centraal Station van Rotterdam

Nu vinden Passie-uitvoeringen plaats in een veel serenere plek dan een station, dus dat wijkt misschien al af van het origineel?
Ga je wat verder met je overtuigingen dan kun je bij geloof, of zelfs religie uitkomen. Combineer religie met een scheutje muziek en de rapen zijn gaar! Ook al voeg je bij muziek en religie veel passie. Of is dat juist de oorzaak van hoog oplopende emoties?
Hoe dan ook, als er iets is dat Jan Rot in de Matthäus-Passion heeft gestopt dan is het wel passie. Daarmee heeft Rot Bach’s oratorium van een nieuwe hedendaagse tekst voorzien. Dat hij daarmee tegen heilige huisjes aan zou schoppen, dat voorzag hij wel. Maar zoveel boosheid, nee, dat hij niet verwacht.

Hertaling, zodat wij het ook begrijpen

Maar wat is het met muziek? Mensen houden van muziek die herkenbaar is en tegelijk iets nieuws in zich heeft. Te herkenbaar betekent dat de luisteraar het saai vindt. Is het te onbekend, dan zet de luisteraar de muziek uit.
Om redenen die hij in het filmpje uitlegt besloot Jan Rot tot het hertalen van de Matthäus-Passion.

Dit wil zeggen dat hij het muziekstuk niet alleen vertaalde van het Duits naar het Nederlands, maar de tekst ook plaatst in onze huidige tijd. Zodat wij, de hedendaagse mens, ook kunnen begrijpen wat Bach bijna 300 jaar geleden bedoelde toen hij de passie componeerde. Picander, librettist, is verantwoordelijk voor de tekst.

Heilig, spiritueel of transcendent?

In den beginne, toen de hertaling nog nieuw was voor de muziekliefhebbers laaiden de emoties fel op: is er dan niets meer heilig? Het origineel is in de Duitse taal en dat kan niet vertaald, laat staan hertaald worden, zo reageerden de liefhebbers van het oude meesterwerk. Maar goed, een andere plek voor de uitvoering dan een kerk, zoals het Concertgebouw of zelfs een station kan ook niet iedereen omarmen.
Maar de schrik sloeg via gewenning om in waardering. Zo bevestigt de Nederlandse Bachvereniging in de persoon van Jos van Veldhoven desgevraagd dat J.S. Bach bedoeld moet hebben dat de toehoorder begrijpt wat er gezongen wordt! Volgens Jan Rot is het vrome karakter met de hertaling getransformeerd naar een spirituele beleving. Het kan daardoor uitstijgen boven onze dagelijkse waarneming en dat maakt het transcendent.
Laat transcendentie nou net datgene zijn waarmee de mens, ondanks of dankzij ontkerkelijking, boven zijn eigen bestaan uit wil stijgen!

Wat is jouw passie?

tanya-schaap-ben-dungen

Tanya Schaap en Ben van den Dungen bezig met hun eigentijdse passie.

Maar Jan Rot liet het niet bij een hertaalde tekst alleen. Hij introduceerde een Latijns-Amerikaanse Mattheus Passie, in een kleine en spannende bezetting.
Muziek ligt zo dicht bij onze emoties.
De uitvoering van eenmaal gekoesterde muziek veranderen leidt vaak tot tegenstand. “Het is niet authentiek”, “het heeft zijn ware identiteit verloren”, “het is niet meer het origineel”, klaagt de muziekliefhebber.
Net als de wereld om ons heen, veranderen ook onze percepties over diezelfde wereld.
Maar in onze waarneming gaat nogal eens wat mis.
Onze hersenen proberen ons beeld van onszelf en de wereld om ons heen kloppend te maken. Dat wat ons bekend is geeft ons zekerheid, het onbekende lijkt soms een hachelijk avontuur wat alleen met passie ondernomen kan worden.
Mogelijk dringt zich de vraag op: Wat is jouw passie?

De Mattheus Passie, hertaald door Jan Rot, wordt jaarlijks in de passietijd uitgevoerd door het Residentieorkest. En door Jan Rot gaat met Musica Extrema op toernée door Nederland in een gepassioneerde Latijns-Amerikaanse versie.

Helaas zijn door het Coronacrisis alle evenementen afgelast. Doodzonde voor de muziekfan, doodzonde voor de musici!

Over Matthäus-Passion, Jesus Christ Superstar en The Passion

De Matthäus-Passion is een groot muzikaal werk gecomponeerd door Johann Sebastiaan Bach. De tekst, het zogenaamde libretto, is opgetekend door Picander. Door een aantal muziekkenners wordt het beschouwd als het beste muziekwerk ooit geschreven.
Het verhaal gaat over het lijdensverhaal van Jezus Christus, van proces en veroordeling tot en met Jezus’ kruisiging. Picander heeft zich voor het verhaal gebaseerd op de tekst volgens de evangelist Matthäus. Behalve de Matthäus-Passion zijn er ook passies volgens Johannes, Markus en Lukas.

Naast deze vier versies van het passieverhaal is Jezus tot ster verheven in de musical en film Jesus Christ Superstar. Naar de in Nederland populaire  ‘The Passion’ keken in 2019 2,4 miljoen. Naar de versie van deze passie in 2020 keken 2,8 miljoen mensen. In een tijd van Coronacrisis lijkt het thema van dit jaar ‘Geef mij je angst’ een schot in de roos.

We worden steeds minder religieus, maar we houden wel van de held die door religie is ontstaan. Zoals Jan Rot zegt: “Als je niet van Jezus gaat houden gedurende de uitvoering, dan doe ik iets niet goed!” En of je nu gelooft of niet, muziek biedt een manier om je eigen passie te ontmoeten. Een andere manier is om eens jouw eigen zingevingsvraagstukken eens tegen het licht te houden is introspectie. Je eigen kwestie eens bevragen. Als dat je nieuwsgierig plan dan hier eens een gratis kennismaking!

1 antwoord
  1. marinus van den berg
    marinus van den berg zegt:

    Al jaren geleden was ik zeer onder de indruk van de hertaling van Jan Rot, Hij brengt het lijden binnen en laat je geen afstandelijk vrijblijvende toehoorder blijven. Dat kan boos maken, maar boosheid kan zeer goed zijn, omarm je boosheid. Ik ga met een woedende pen schrijven: zus hoe heeft het zo kunnen lopen….zij verloor haar jongste zus, 20 jaar jonger, onverwacht aan het Coronavirus… Dit is een tijd van opnieuw luisteren.
    Marinus van den Berg Rotterdam

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.