grenspaal vierlandenpunt

Zink of gaan we onze grenzen over?

Vierlandenpunt

Grenzen of scheidingslijnen. De meesten onder ons zijn goed bekend met het drielandenpunt. Maar tot 1919 vormde een ieniemienielandje een vierde deel van deze punt waar Nederland, Duitsland, België met Neutraal Moresnet samenkomen.

Zink, Boekenweekessay 2016

Zink van David van Reybrouck, het Boekenweekessay van 2016 verhaalt prachtig over dit landje van 3,5km² groot. Van Reybrouck graaft in de historie, maar het verhaal van destijds is in zekere zin prima te plaatsen in de hedendaagse tijd.
Maar behalve de grootte van het land gaat het vooral over hoe de hoofdpersoon Emil aan de grote krachten van de Pruisen, Hitler en de geallieerden is onderworpen. De vele wisselingen van de macht waaraan je als burger niet aan kunt ontsnappen knagen aan de wortels van zijn bestaan. Het raakt de identiteit van Emil. Eens dienend voor het leger van het Derde Rijk, dan weer inwoner van het koninkrijk België en vervolgens voor collaboratie te worden opgepakt, is niet iets wat een gezond wezen onberoerd laat.
Volgens het boek gaat het dan ook rap bergafwaarts met de gezondheid van Emil. Van Reybrouck schrijft: “Hij (Emil) heeft geen grenzen overgestoken, de grenzen zijn hem overgestoken.” Dit is natuurlijk prachtige beeldspraak van wat velen van ons in de huidige maatschappij ‘overkomt’.

Gaan we niet zelf onze grenzen over?

Krachten van buiten jezelf plaatsen je in een positie die uiteindelijk resulteert in ellende zoals ziekte, werkloosheid, scheiding of verlies van dierbaren. Het lijkt allemaal alsof het ons overkomt, dat we niet zélf onze grenzen overgaan, maar de grenzen over ons gaan. De vraag is natuurlijk of dat allemaal wel zo is. Neutraal Moresnet was eens verkozen tot bakermat van het Esperanto, de taal waarvan voorvechters hoopten dat we allemaal één en dezelfde taal zouden gaan spreken, zodat de grenzen van de taal voor eenieder zou gaan wegvallen. We zouden dan eens écht dezelfde taal spreken. Maar de taalgrenzen bestaan nog steeds, de grenzen die ons overgestoken hebben, ook.
Gelukkig hebben we de praktische filosofie om te beschouwen of wij onze eigen scheidingslijnen oversteken, of andersom…

Leo Hollander