Neem de tijd…
“Neem de Tijd” is het nieuwe boek van Tinneke Beeckman, gerenommeerd filosoof van de Lage Landen.
Het is de illustere opvolger van de filosofische bestseller “Ken Jezelf”, dat door praktisch filosofische essays de vinger op de zere plek legt op onze dagelijkse uitdagingen. Door onszelf beter te leren kennen kunnen we immers beter dealen met al wat op ons pad komt.
In gesprek met Tinneke over haar nieuwe boek wist ze mij te overtuigen met haar pleidooi dat we ondanks de huidige turbulente tijden wel degelijk aanknopingspunten hebben om positief over onze toekomst te zijn. Niet zozeer als troost maar juist als hoop.
De filosoof, columnist en docent schetst in “Neem de Tijd” een beeld over mens en maatschappij door de tijd heen.
Economisch denken centraal in politiek en bij burger
Hoe we in een tijdperk zijn beland dat het verstrijken van de tijd niet langer betekent dat alles beter wordt. Ze zet uiteen hoe we van ons politieke bestuur een lange termijnvisie mogen verwachten, omdat we te maken hebben met problemen die verder gaan dan het winnen van verkiezingen. Anderzijds geven we als kiezende burgers eerder onze stem aan een partijprogramma dat ons voordeel geeft.
En ja, wel op korte termijn graag! Zowel in de politiek als bij het individu leven we in een tijdperk waarin het economisch denken centraal zou staan.
Verbeelding: één van de suggesties
Onze internationale betrekkingen, het klimaat, onze mentale gezondheid staan allen onder druk. Als mens en maatschappij zijn we steeds meer blootgesteld aan een opeenvolging van crisis en chaos.
Maar Tinneke Beeckman reikt ons met “Neem de Tijd” een aantal waardevolle suggesties aan. Eén daarvan is het benutten van onze verbeelding.
En om de daad bij het woord te voegen gaan Tinneke en ik na ons interview over “Neem de Tijd” naar het nabijgelegen Antwerpse Middelheim Park. Want waar beter dan in de natuur kunnen we onze eigen natuur wakker maken voor verbeelding?
En dan ook nog eens in een park waarin Tinneke aan de hand van een paar aansprekende kunstwerken haar verbeelding de vrije loop laat.
Praktisch filosofie ten top!
Tinneke Beeckman past verbeelding toe volgens haar nieuwe boek "Neem de Tijd"
Het volledige interview met Tinneke Beeckman zal binnenkort op deze site verschijnen.
Neem de tijd is een suggestie, aansporing, of zelfs oproep of een alert te zijn van de tijd. Onze tijd.
In het maandelijks terugkerende Praktisch Filosofisch Café van 24 oktober 2026 in Bibliotheek De Kempen vroeg ik wat in de cafébezoekers opkomt als je aan “Neem de Tijd” denkt.
De reacties waren o.a. als volgt: onthaasten, vertragen in de tijd, focussen en aandacht geven.
Tinneke heeft natuurlijk de tijd genomen om hierover goed na te denken en geeft daar een prima uiting aan in het juist uitgebrachte gelijknamige boek.
Daarnaast roept de titel de vraag op wat we nu precies bedoelen met het fenomeen tijd. Het fundament onder het boek “Neem de Tijd” bestaat naar mijn idee uit de tijd zelf. Het lijkt er sterk op dat we daar niet zo vaak bij stilstaan.
Is tijd de klok die de tijd wegtikt?
Hoe kan het dan dat we in de wachtkamer de tijd lang vinden duren, terwijl een toffe vakantie juist voorbijvliegt?
We leven hier op aarde in onze eigen cocon, waar we ons vast kunnen houden aan de tijd die de klok ons vertelt. Maar er zijn nogal wat redenen om ons af te vragen of vastklampen aan de tijd wel zo in de haak is. Want wat is tijd eigenlijk?
Wat is tijd…
Het bijzondere vinden we algemeen
Is het zo dat met alles wat ons in het dagelijks leven omringt we er zo aan gewoon zijn dat we ons er nauwelijks bewust van zijn?
De ons omringende natuur is eigenlijk een wonder: hoe we erop vertrouwen dat na de winter de natuur weer ontwaakt met weelderig groen. Hoe menselijk leven ontstaat vanuit één bevruchte eicel, van waaruit ons hele lichaam wordt opgebouwd uit verschillende componenten: spieren, botten, ogen, onze hersens.
Terwijl we met dezelfde hersens nog steeds niet weten hoe vanuit die ene cel leven ontstaat. We hebben nog steeds geen idee hoe het leven werkelijk ontstaat (volgens Wilhelm Huck, chemicus RUN en Harvard).
In interactie met andere mensen kunnen we ervaringen opdoen die heel bijzonder zijn, maar zo gewoon lijken. Wat maakt dat je een goed of vervuld gevoel hebt na een toevallige ontmoeting? Of je ineens getriggerd wordt op een inzicht waarvan je je ineens realiseert dat je dat al wist.
Als je je dagelijks leven even anders bekijkt, blijkt dat jezelf en de je omringende wereld eerder heel bijzonder is dan algemeen, of gewoontjes. Kijk maar eens naar het wonderen van de natuur, alleen al die ene cel die tot een volwaardig mens uitgroeit met alles erop en eraan. We staan er pas bij stil, als het niet gaat zoals we verwachten. Mogelijk koesteren we dan wel wat we hebben.
Kennelijk valt het niet mee het bijzondere in het algemene te zien. Ons er bewust van te zijn. Terwijl ons leven ervan doordrenkt is.
Het bijzondere van tijd
En zo is het met het fenomeen tijd hetzelfde. We zien het als iets heel algemeen, iets dagelijks, terwijl de werkelijkheid ons ontgaat.
Tijd bestaat bij de gratie van iets anders. Probeer de tijd maar eens te vatten, te pakken. We zitten als mens vastgenageld in het nu, want als je dit nu leest wandelt het nu eenvoudigweg met je mee. Een heel leven lang. Des te merkwaardig is het eigenlijk dat we mentaal best vaak teruggrijpen naar het verleden. Of ons juist zorgen maken over de toekomst.
Zo is muziek is wat dat betreft een bijzonder fenomeen dat ons dwingt tot het nu: je hoort, speelt of zingt alleen de noten dit op het moment zelf voorbijkomen. Probeer maar eens tijdens het zingen een paar maten verder de melodie in je bewustzijn op te nemen. Dat gaat niet. Of je bij spelen van een couplet tegelijkertijd het refrein te reproduceren. En net als bij tijd hebben we iets anaders voor nodig om muziek waar te nemen: een apparaat, je stem, een instrument, de partituur.
Klinkt best bijzonder, toch?
Wat tijd is
Tijd is misschien wel nog ongrijpbaarder.
Allereerst wordt het beschouwd als de vierde dimensie. Ruimte in lengte, breedte en diepte zijn de eerste drie dimensies.
Aristoteles en tijd
Een gedachte-experimentje:
Stel, plotseling stoppen de planeten met draaien, atomen bevriezen, je gedachten zijn stil. Niets beweegt of verandert meer.
Ik stel de vraag: Gaat de tijd nog steeds voorbij?
De filosoof Aristoteles meent van niet.
Als er niets gebeurt is er geen tijd. Tijd is volgens Aristoteles alleen te beschouwen als een opeenvolging van gebeurtenissen die door de tijd heen in verleden en toekomst gebeuren.
Het verleden en toekomst wordt gescheiden door het heden, het nu.
Albert Einstein en tijd
Volgens natuurkundige Albert Einstein bestaat er geen vaste onveranderlijke klok voor het hele heelal.
Tijd is relatief en vormt samen met de drie ruimtelijke dimensies één flexibel vierdimensioneel geheel: de ruimtetijd. Over deze zogenaamde relativiteitstheorie: National Geographic.
De theorieën van Einstein spreken nog immer tot verbeelding.
De tunnel die mogelijk overlappend in Nederland, België en Duitsland gebouwd gaat worden, de zogenaamde Einstein Telescope, gaat ons kennis geven over het vroege heelal. Inderdaad, terug in de tijd. En het gaat ons kennis geven over zwarte gaten.
Met meer kennis lijkt het erop dat hoe we nu dagelijks tegen het fenomeen tijd kijken, weleens drastisch gaat veranderen.
Over zwarte gaten
Een zwart gat ontstaat wanneer in het universum een enorme ster aan het einde van zijn levenscyclus explodeert in een supernova. Een supernova is een plotselinge, gewelddadige explosie in de ruimte.
In het centrum van het zwarte gat, wordt alle massa van het zwarte gat samengeperst in een punt van oneindige dichtheid. Op dit punt breken de wetten van de natuurkunde zoals we die kennen volledig af, en de concepten van tijd en ruimte verliezen hun betekenis.
Kwantumfysici en tijd
Tijd en ruimte zouden zwarte gaten niet bestaan volgens Kwantumfysicablog.
De natuurkundige Carlo Rovelli stelt dat tijd geen ding is, maar een aaneenschakeling van gebeurtenissen en interacties met de wereld. Die interacties brengen processen op gang in ons brein, die met het verglijden van de tijd daarvan herinneringen maakt. In de ogen van Carlo Rovelli is dit hoe we een ervaren verleden, heden en toekomst creëren.
Steeds meer kwantumfysici (zoals Vlatko Vedral van de University of Oxford) menen dat tijd op het diepste niveau helemaal niet bestaat. Tijd zou emergent zijn: een eigenschap die pas ontstaat zodra deeltjes met elkaar gaan communiceren.
De tijdloosheid van antieke filosoof Aristoteles
Aristoteles leefde bijna 24 eeuwen geleden. Voor iemand die wordt beschouwd als een antieke filosoof is het opmerkelijk dat sinds die tijd bewijsbaar met argumenten het bestaan van tijd zoals wij dat in onze dagelijks leven ervaren, geen universeel begrip blijkt te zijn.
Tijd vanuit praktisch filosofisch perspectief
Tot zover een paar inzichten die de wetenschap ons over tijd geeft.
Ofschoon we hechten aan hoe laat het is, blijkt uit het voorgaande dat die hechting voldoende grond mist. Zo ervaren we tijd als iets subjectiefs, terwijl onze klok heel precies is. En toch blijkt het een abstract begrip dat we alleen lijken te kunnen duiden ten opzichte van iets waar het een relatie mee heeft.
"Times goes by, so slowly, so slowly... ", zingt Madonna in "Hung Up" relativerend over tijd.
Mens en tijd
Daarmee is het ook gekoppeld aan ons menszijn. Het is de mens die de tijd gebruikt om diens leven te structuren, het leven gemakkelijker te maken. Want ja, hoe komen we -als sociale wezens- anders ooit tot gezamenlijke afspraken? Het is dus zeer de vraag of de tijd bestaat en betekenis in zichzelf heeft. En of zonder de mens er eigenlijk wel zoiets bestaat als tijd…?
Taal als bijzondere cultuurdrager
Om met elkaar te communiceren gebruikten we als mens de taal. En in die taal zit onze cultuur verborgen. Daarom zeg ik in de filosofische praktijk dat de taal waarmee we ons bedienen stiekem net zo bijzonder is als magie.
Want met gesproken en geschreven taal zeggen we veel méér dan wat we feitelijk zeggen. Ieder heeft zijn eigen taal, woordgebruik, maar het aantal onuitgesproken meningen, visies en vooronderstellingen die een gesprek zitten zijn werkelijk ontelbaar.
Mensen zijn vaak verbaasd dat ik iets zou weten van hen, maar dat is alleen maar omdat iemand -veelal impliciet- dat iets zelf aan mij verteld heeft.
Met taal als cultuurdrager is het superinteressant een woord nader te bekijken. Bijvoorbeeld aan de hand van synoniemen.
Het kijken naar synoniemen biedt ook nieuwe inzichten .
Uit de synoniemen volgens Synoniemen.net blijkt de afhankelijke relatie van tijd tot iets anders, namelijk: duur, tijdsbestek, poos, tijdsduur, termijn, tijdspanne, wijl, tijdsverloop, tijdsruimte, tijdruimte.
Alle synoniemen zeggen alleen iets over het fenomeen tijd door hun relatie met een begin- en eindtijd. We kunnen dus eigenlijk alleen indirect afleiden wat we precies met tijd bedoelen.
Wat is het dan dat je precies overhoudt als je datgeen waar tijd een relatie mee heeft weglaat?
Tijdloosheid?
Meer weten over de filosofische kant van tijd? |
Check: https://www.filosofie.nl/spoedcursus-tijd/
Waar zet “Neem de Tijd” toe aan?
Tot zover dit intermezzo over de betekenis van tijd volgens een aantal inzichten.
Ik heb alleen getracht je een beetje te laten zien, dat waar we zulke vaste overtuigingen over hebben, dit heel vaak niet op de werkelijkheid is gestoeld. Het thema is zo abstract dat ik me alleen waag tot een verkenning ervan.
En als er iets is -zeker in deze tijd- dat we nodig hebben dan is het een piketpaaltje of ankerpunt om te weten waar we goed aan en wat beter is te laten voor wat het is.
Dat ankerpunt is de werkelijkheid.
Van werkelijkheid naar verbeelding
Eén van de hulpmiddelen die we volgens “Neem de Tijd” van Tinneke Beeckman hebben is onze verbeelding.
We kunnen daarmee begrijpen wat de geschiedenis ons kan vertellen en op welke wijze we naar de toekomst toe kunnen handelen. Voor die verbeelding is het van belang dat we een werkelijk zicht hebben op belangrijke gebeurtenissen uit het verleden en in onze huidige situatie. Om van daaruit je te proberen te verbeelden, voor te stellen, of imagineren hoe onze maatschappij en jezelf daarin er kwalitatief het beste vanaf komt.
Dan rijst de vraag of we onze manier van leven zouden moeten voortzetten, ofwel individueel, ofwel samen de zaadjes kunnen zaaien voor een meer harmonieuze manier van samenwonen in een wereld waar we waarde toevoegen aan onze omgeving en onszelf. Niet alleen zelfontplooiing te zoeken als individu, maar ook in interactie met de ander.
Verbeeld je hoe jouw toekomstige plek in deze wereld eruitziet, rekening houdend met je bagage, talenten en mogelijkheden. Is je beeld er één dat je door kunt trekken naar de toekomst vanuit je huidige leven?
Deze en vragen over hoe we ons staande kunnen houden in ons leven en samenleven met de ander, houden cliënten van Denk-Wijzer -juist in deze tijd- steeds meer tegen het licht. Want worstelen en zich staande zijn termen die momenteel bijna dagelijks in de filosofische praktijk gesteld worden.
Stel je eens voor dat je daar eens een verkennend gesprek voor jezelf voor inplant?
